पाठः 13 श्रीरामचरितम्
अभ्यासः
प्रश्नाङ्कः 1. संस्कृते उत्तरं लिखत I
क. आदिकवि: कः ? सः किं रचितवान् ?
उत्तरम्- आदिकवि: वाल्मीकि: अस्ति I सः रामायणम् रचितवान् |
ख. कैकेया: पुत्रः कः ?
उत्तरम्- कैकेया: पुत्रः भरतः अस्ति I
ग. केन सह श्रीरामः मैत्रीम् अकरोत् ?
उत्तरम्- सुग्रीवेण सह श्रीरामः मैत्रीम् अकरोत् |
घ. कः रावणम् अहन् ?
उत्तरम्- श्रीरामः रावणम् अहन् I
ङ. केन विमानेन श्रीरामः अयोध्यां प्रत्यागच्छत् ?
उत्तरम्- पुष्पकविमानेन विमानेन श्रीरामः अयोध्यां प्रत्यागच्छत् I
प्रश्नाङ्कः 2. निम्नलिखितविग्रहाणां समस्तपदं रचयतI
उत्तरम्-
महान् चासौ ऋषि: = महर्षि:
रामश्च लक्ष्मणश्च = रामलक्ष्मणौ
न उचितम् = अनुचितम्
सेतुना बन्धनम् = सेतुबन्धनम्
रामः एव अयनं यस्मिन् तत् = रामायणम्
प्रश्नाङ्कः 3. प्रदत्तशब्देषु ‘त्व’ ‘तल’ प्रत्ययं च योजयत तस्य च प्रथमा एकवचनस्य रूपं लिखत I
उत्तरम्-
मित्र – मित्रत्वम् – मित्रता
उच्च – उच्चत्वम् – उच्चता
स्थूल – स्थूलत्वम् – स्थूलता
दुर्बल – दुर्बलत्वम् – दुर्बलता
स्थिर – स्थिरत्वम् – स्थिरत्वम्
लघु – लघूत्वम् – लघुता
प्रश्नाङ्कः 4. प्रदत्तशब्दानां उचितरूपैः रिक्तस्थानं पूरयत I
उत्तरम्-
क. सुमित्रा: पुत्रः लक्ष्मण: आसीत् I (सुमित्रा)
ख. श्रीरामः भारताय पादुके अयच्छत् I (भरत)
ग. रावणः छलेन सीताम् अहरत् I (छल)
घ. सीतालक्षमणाभ्यां सह श्रीरामः पञ्चवट्यां न्यवसत् I (पञ्चवटी)
ङ. श्रीरामं विना दशरथस्य प्राणा: निर्गता: I
प्रश्नाङ्कः 5. निर्देशानुसारं शब्दरूपं लिखत तेषां वाक्येषु प्रयोजयत च I
उत्तरम्-
क. राजन्(षष्ठी-एकवचनम्) – राज्ञः – राज्ञः रामस्य भार्या: नाम सीता आसीत् I
ख. वानर (तृतीया-बहुवचनम्) – वानरै: – वानरै: आम्राणि खादितानि I
ग. पादुका (द्वितीया-द्विवचनम्) – पादुके – मोहनः आपणात् पादुके अक्रयत् I
घ. अयोध्या (सप्तमी-एकवचनम्)- अयोध्यायाम् – अयोध्यायां श्रीरामस्य जन्म अभवत् I
ङ. रामलक्ष्मण(प्रथमा-द्विवचनम्) – रामलक्ष्मणौ – रामलक्ष्मणौ वनं गच्छतः I
च. तत् (पुल्लिङ्गः-चतुर्थी-एकवचनम्) – तस्मै – तस्मै गुरवे नमः I
प्रश्नाङ्कः 5. निर्देशानुसारं धातुरूपं लिखत I
उत्तरम्-
क. अस् (लङ्लकारः-प्रथमपुरुषः) – आसीत् आस्ताम् आसन्
ख. आ-नी (लृ्ट्लकारः-उत्तमपुरुषः) – आनेष्यामि आनेष्यावः आनेष्याम्
ग. प्रति-आ-गम्(लट्लकार:मध्यमपुरुषः) – प्रत्यागच्छसि प्रत्यागच्छथः प्रत्यागच्छथ
घ. नि-वस् (विधिलिङ्गलकारः-प्रतमपुरुषः)- निवसेत् निवसेताम् निवसेयु:
ङ. पठ् (लोट्लकारः-मध्यमपुरुषः) – पठ पठतम् पठत
प्रश्नाङ्कः 6. संस्कृते अनुवादः कुरुत I
क अयोध्या के राजा कौन थे ?
उत्तरम्-अयोध्याया: राजा कः आसीत् ?
ख. राम के साथ सुग्रीव ने मित्रता की I
उत्तरम्- रामेण सह सुग्रीवः मित्रताम् अकरोत् I
ग. भरत सिंहासन नहीं चाहते थे I
उत्तरम्- भरतः सिंहासनं न ऐच्छत् I
घ. सभी राक्षस दुष्ट नहीं थे I
उत्तरम्- सर्वे राक्षसा: दुष्टा: न आसन् I
ङ . राम के राज्य में सभी सुख से रहते थे I
उत्तरम्- रामस्य राज्ये सर्वे सुखेन वसति स्म I
च. इस कहानी में नवीनता नहीं है I
उत्तरम्- एतस्यां कथायां नवीनता नास्ति I
छ. शिक्षकों की गुरुता का आदर करें I
उत्तरम्- शिक्षकाणाम् गुरुताया: आदरं कुरूत I
ज. लतिका ने शास्त्रीय नृत्य सीखा I
उत्तरम्- लतिका शास्त्रीयनृत्यं शिक्षितवती I